Japan

Terwijl politici, zakenlui en andere belangstellenden werkten aan het vorm geven en verbeteren van vriendschapsbanden tussen Japan en Nederland, ontwikkelden zich in Japan vanaf de jaren-20 in het leger maar ook bij bepaalde burgers nationalistische ideeën die bepaald niet vriendschapsbevorderend waren.

In de jaren-30 werd de Japanse politiek bepaald door dit religieus-nationalisme dat leidde tot een medogenloze agressie in binnen- en buitenland. Er werden aanslagen gepleegd op politici en anderen die de militaristische plannen op enige wijze in de weg stonden, aanslagen die (ex-)ministers en (ex-)premiers het leven kostten. In het buitenland werd China (na Korea) het belangrijkste slachtoffer, waar onderdelen van het Japanse leger na aanslagen, sabotages en uitgelokte veldslagen het noord-oosten bezetten en er een marionetten-staat, Manchukuo, vestigden (1932). Toen Japan hiervoor door de Volkenbond werd veroordeeld verliet het land deze organisatie. De regering in Tokio werd vaak door het leger tot zulke stappen gedwongen. December 1936 sloot Japan met nazi-Duitsland het Anti-Comintern Pact, gericht tegen de Sovjet-Unie. Juist in die maand besloten de latere bestuursleden van de Nederlandsch-Japansche Vereeniging tot (her)oprichting van deze vereniging ten behoeve van betere relaties met Japan. De voorzitter, E.D. van Walree, had in China en Japan gewoond en gewerkt, en droeg beide landen een warm hart toe. Zagen hij en de anderen de Japanse archipel en de Japanse legers in China als twee gescheiden werelden?

In 1937 breidde de oorlog in China zich uit. In augustus werden o.a. tientallen Nederlanders geëvacueerd uit Shanghai, en in december volgde de zgn. Verkrachting van Nanking. In 1938-1939 leverden de Japanners in Mongolië veldslagen met Sovjet-legers. Dat Hitler-Duitsland in augustus 1939 een verdrag sloot met Moskou veroorzaakte dan ook anti-Duitse gevoelens in Japan.

Toen Japanse troepen in juli 1941 bases in het zuiden van de Franse kolonie Indo-China overnamen reageerden de V.S., Engeland en Nederland met een economisch embargo. Premier Konoye probeerde toen nog president Roosevelt persoonlijk te ontmoeten om een oorlog in de Stille Oceaan te voorkomen maar werd niet veel later door gen. Tojo vervangen. December 1941 volgde “Pearl Harbour”.

bron :

• Storry, R., A history of modern Japan, 1982 (revised edition).