Vietnam

Het noorden – De Rode Rivier

In het huidige Noord-Vietnam zijn sporen te vinden van de Hoabinhian cultuur, de Steentijd (12.000-10.000 Voor Onze Jaartelling) die zich over grote delen van het vasteland van Zuidoost Azië uitstrekte (zie https://en.wikipedia.org/wiki/Hoabinhian). De jagerverzamelaars van die cultuur kunnen we nog niet “Vietnamezen” noemen.

Uit de Nieuwe Steentijd stammen voorwerpen als aardewerk, stenen werktuigen, onderdelen voor textielspinnerij, gevonden in nederzettingen van 5.000 VOJ aan de Ma Rivier, 30 km stroomopwaarts vanaf Dong Son. We kunnen niet weten hoe de bewoners zichzelf noemden.

Vanaf 1800 VOJ trokken mensen die de bronstechniek beheersten van Yunnan in tegenwoordig China de vallei van de Rode Rivier in, in Noord Vietnam, en vestigden de zogeheten Phung Nguyen cultuur die duizend jaar duurde. De bewoners spraken vermoedelijk een “Vietische” taal die typologisch sterk verschilde van het latere Vietnamees.

Op hun cultuur volgde de Dong Son cultuur (500 VOJ tot ca 300 OJ), die de overgang van de Bronstijd naar de IJzertijd markeerde, en honderden bronzen trommels heeft nagelaten. De bewoners worden in oude Chinese bronnen Yue genoemd (‘Yoo-er’, dat eerst als ‘Ywat’ werd uitgesproken en waar later ‘Viet’ van werd afgeleid). De Chinezen leefden toen in verschillende staatjes boven de Yangtze rivier, en noemden de verschillende volkeren die daaronder woonden de ‘Honderd Yue’.

In 206 VOJ vestigde de Han-dynastie het eerste grote Chinese rijk dat tot ver onder de Yangtze reikte. In 112 VOJ veroverden de Chinezen de staat Nanyue die de delta van de Rode Rivier en kustgebieden omvatte. Het gebied van Nanyue zou duizend jaar ingelijfd blijven bij de opeenvolgende Chinese Rijken. De Han vestigden in de Rode Rivier delta de commanderie Jiaozhi en in de moderne provincie Thanh Hoa de commanderie Jiuzhen. Ze breiden hun gebied uit met de commanderie Rinan tot waar nu de moderne stad Hue ligt. Maar er waren opstanden, o.a. vanwege de belastingen. In het jaar 40 begonnen de zusters Trung een opstand die na drie jaar werd onderdrukt. De zusters werden onthoofd.

Na de val van de Han in 265 vormden de commanderieën geen eenheid meer. Rinan werd Linyi en viel Jiaozhou (voorheen Jiaozhi) aan, dat in 446 hard terugsloeg en Linyi’s citadel vernietigde. De Chinese cultuur drong maar mondjesmaat door in het zuiden. In 541 kwamen Ly Bi en Tinh Thieu, functionarissen van Jiaozhou, in opstand tegen de keizer van de Liang dynastie in China. De Ly familie beheerste de zuidelijke provincie tot 602 toen de Sui dynastie de Chinese eenheid  herstelde.

De Tang dynasty die in 618 de Sui opvolgde bracht verdere ontwikkeling van de landbouw. Rivieren kregen dijken en er verscheen een citadel waar nu Hanoi ligt. Eind 7e eeuw werd Jiaozhou herdoopt tot ‘Annan (Vietnamees: Annam) duhu fu’ (‘Protectoraat van het gepacificeerde zuiden’).

Tang functionarissen gingen liever niet naar het zuiden maar daar kwam wel goud en zilver vandaan, en bananen, haaienhuiden (voor zwaardgevesten), slangengal en veren van de ijsvogel; en slaven, waarschijnlijk uit de hogere gebieden.

Begin 8e eeuw vormde zich Nanzhao, een politiek en economisch ontwikkelde staat in tegenwoordig Yunnan. Er werden rijstvelden aangelegd, handel gedreven en belastingen geïnd. En ook daar vond men bronzen trommels. Toen vanaf 850 de Tang staat verzwakte breidde Nanzhao zich uit langs de Rode Rivier en legde de citadel van Annan in de as, waarbij duizenden omkwamen. In 866 versloeg de Chinese generaal Gao Pian Nanzhao. “30.000 soldaten werden terecht gesteld.” En hij begon met de wederopbouw van de citadel. Maar vanwege muiterij trok Tang haar troepen terug in 880. In de Rode Rivier delta ontstond een nieuwe staat met de naam Dai Viet. Deze naam zou tot begin 19e eeuw afwisselend gebruikt worden.

Het zuiden, de Mekong delta

Dicht bij de berg Ba The zijn sporen gevonden van een 2.000 jaar oude nederzetting van de zogeheten Funan beschaving (oude uitspraak ‘biu-nam’; in Khmer ‘bnam’, moderne uitspraak ‘phnom’ (‘berg’). Het was een oud handelscentrum met banden over de Indische Oceaan. Er zijn zelfs Romeinse munten gevonden. Er vond waarschijnlijk migratie vanuit het noorden plaats en tegen het jaar 240 was Funan een complete staat waar gezanten van de Chinese staat Wu op bezoek kwamen. Maar de meeste invloed kwam uit India in de vorm van Hindoe goden en Boeddhisme. Na expansie in de vierde eeuw stond de hoofdstad vermoedelijk in zuidelijk Cambodja. Midden zevende eeuw arriveerde een gezantschap van koning Rudravarman van Funan in Tang China, dat een eeuw later uit het zelfde gebied een missie van het rijk Zhenla ontving. Mogelijk ging Funan op in het verwante Zhenla dat in 802 deel werd van het nieuw opgekomen Khmer koninkrijk Angkor. De Khmer hadden ook Champa gebied ingenomen.

Champa

De Cham vormden niet één rijk maar enkele staatjes in midden Vietnam die van de 1e tot de 15e eeuw bestonden. Er leven nog zo’n 150.000 Cham in Vietnam, een Austronesisch volk dat ooit over zee uit China en Taiwan kwam en zeilend zelfs Madagascar en Paaseiland bereikte. Langs de kust van centraal Vietnam tussen Dong Ha en Phan Rang zijn nog bakstenen Champa torens en tientallen tempels, gewijd aan Hindoe en boeddhistische goden, te vinden. In My Son staat de grootste verzameling Hindoe tempels van Vietnam, met stèles met opschriften in het Sanskriet.

Na de nederlaag in 446 was Linyi verzwakt en ontmoette een nieuwe rivaal in het zuiden: Koning Bhadravarman die een eigen staatje had gesticht, een ‘mandala’, tussen Linyi en Funan, waar handel met India rijkdom en nieuwe religies had gebracht. In My Son liet Bhadravarman tempels bouwen die met Sanskriet teksten waren versierd. Later veroverde koning Rudravarman Linyi en bracht het samen met Bhadravarman’s ‘mandala’ in Funan. 

529 formal diplom. ties with S.Ch. state Liang; and trading.

605 Sui expedition against ‘Linyi’, carries away 1350 Bdh. texts (in Austronesian language). Champa was not a unified state. (p.61) worries about Khmer kingdoms to the west. 802 k. Jayavarman establishes Angkor; 813-817 wars with Champa.

10^th cy., more trade to the N.; mandala Indrapura expanded north; conflict with Dai Viet (z. p.48). (p.62) Its rulers practiced Mahayana Bdm. rather than Hinduism. 980 surprise attack on Dai Viet (where ruler had died), but its fleet was scattered by a huge storm. 982 Dai Viet defeats Indrapura that hits back up to 997. 1044, 1069 invasions by Dai Viet don’t appear to have had much impact.

Meanwhile, in the center emerges mandala Vijaya; seven brick towers in Qui Nhon; the dominant entrepôt on the Cham coast. Eclipses Indrapura.

1160s and 1170s, internal disarray in Khmer area. (p.63) Fights with Vijaya, or was k. Jayavarman VII from Vijaya?

1279 Mongols defeat Song-China. 1282, Vijaya presents Dai Viet with a white elephant. Dai Viet k. Tran Nhan Tong refuses Mongols passage to attack Champa. 1283, Mongols attack Vijaya by sea. (p.64) they face jungle, malaria etc., hit-and-run enemy; also attacks on Dai Viet, in vain, but Dai Viet’s agriculture is shattered. After retreat by the Mongols the k. of Vijaya establishes diplom. relations with them, and with Majapahit on Java (earlier he married a Java princess); supports Majapahit later against the Mongols. By 1306 Vijaya was in a strong position.

[[p.48. Early 14^th cy. Two Tai polities (“Black Tai” and “Ai-lao”) threaten Red River plain (delta: Dai Viet); p.49. 1335 Dai Viet king attacks Ai-lo but is beaten back.]]

(p.65) But Dai Viet installs its candidate on the Vijaya throne; the Cham call the Mongols for support; 1326, Vijaya free of Dai Viet influence. 150 yrs of intermittent conflicts, and growing prosperity. 1360, Che Bong Nga (V. name) on Vijaya throne, starts reconquering territory from Dai Viet; 1368, Dai Viet defeated; king has died; no proper relations with the new Ming court. 1371, Che Bong Nga with Ming’s consent (p.66) attacks Dai Viet, loots its capital 4 times, up to 1383; wins control of Khmer areas (Mekong delta). Then Vijaya suffers defeat after defeat, disappears 450 yrs later.

1400, Tran dynasty of Dai Viet overthrown by sr. officer Ho Quy Li who is deposed 1407 by the Ming; for 20 yrs they rule the Red River delta, until Le Loi (origins in Tai uplands) expels them. (p.67) 1471 Le Loi’s “Ch.-style state” with fire arms overruns Vijaya up to Qui Nhon. Viet chronicles: “60,000 people massacred, 30,000 enslaved.” Cham state Kauthara survives at Nha Trang until 1653, Panduranga kept name Champa alive until 1832.

Zie ook:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis_van_Vietnam

https://localvietnam.nl/cultuur-vietnam/geschiedenis-vietnam/